Kırk yıl önce, 1986 Oscar töreninde sahneye çıkan bir kadın, sadece ödül sunmadı; moda tarihine kazınan bir mesaj bıraktı. O kadın, neredeyse kırk yıldır pop kültürünün en güçlü figürlerinden biri olan Cher’di.
O gece aday gösterilmemişti. Maske filmiyle ödül alması beklenirken Akademi tarafından “es geçilmişti” fakat Cher, kırgınlığını geri planda yaşamayı seçmedi. Sahneye, tasarımcı Bob Mackie imzalı, siyah, gösterişli, tüylerle bezeli, göbeği açık, adeta bir şov kostümünü andıran kıyafetle çıktı ve şu cümleyi kurdu:
“Gördüğünüz gibi ciddi bir oyuncu gibi nasıl giyinileceğine dair Akademi kitapçığını aldım.”
Salondaki kahkahalar, aslında bir meydan okumayı alkışlıyordu.
Bir kıyafetten fazlası
Tüylerden oluşan dramatik başlık, boncuklar, püsküller ve keskin formlar… Kıyafet siyah olsa da yas tutmuyordu. Tam tersine, ışık saçıyordu.
Cher’in mesajı netti:
Beni ciddiye almıyorsanız, ben de sizin ciddiyet kurallarınızı umursamıyorum.
O gece ödül sunmak için oradaydı. Don Ameche’ye Oscar verdi fakat insanlar o anı değil, Cher’in sahneye yürüyüşünü hatırladı. İki yıl sonra ise ironik bir biçimde, Moonstruck ile En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını kazandı. Üstelik Meryl Streep’i geride bırakarak.
İntikam elbisesi kavramı nasıl doğdu?
“Aslında” intikam elbisesi terimi o gece doğmadı. Kavram, 1994’te Prenses Diana’nın giydiği siyah, omuzları açık Christina Stambolian tasarımıyla popülerleşti. O gece Prens Charles’ın sadakatsizliğini kabul ettiği belgesel yayınlanmıştı. Diana ise zarif ama iddialı elbisesiyle kamuoyunun karşısına çıktı.
Sonrasında bu kavram magazin kültürünün vazgeçilmezi oldu.
Rihanna 2014’te CFDA gecesine transparan Adam Selman tasarımıyla katıldı.
Bella Hadid 2017 Met Gala’da eski sevgilisinin karşısına cesur bir tasarımla çıktı.
Lily Allen ayrılık sonrası albüm lansmanlarında “intikam estetiğini” sahiplendi.
Moda, ayrılık sonrası güç gösterisine dönüştü.
Peki bu gerçekten intikam mı?
“İntikam elbisesi” kavramı eleştiriliyor çünkü çoğu zaman mesele, bir kadının kendini nasıl hissettiğinden çok, dışarıya nasıl göründüğüyle ilgili. Ana akım güzellik standartlarına uygun, “çekici” bir görünüm üzerinden kurulan bir güç anlatısı.
Fakat Cher’in hikâyesi biraz farklı.
Onun öfkesi bir erkeğe değil, sistemeydi. Akademi’ye. Hollywood’un “ciddi kadın oyuncu” kalıbına. 1970’lerde göbeğini televizyona taşıyan ilk kadınlardan biri olması bile başlı başına bir başkaldırıydı. CBS sansürlerine karşı çıplak göbeğiyle verdiği mücadele, modanın politikleştiği bir andı.
Cher’in intikamı, “beni nasıl görmeniz gerektiğini siz belirleyemezsiniz” demekti.
Seismic glamour: Deprem etkisi
1986’daki o an, sadece bir moda olayı değildi. 80’lerin erkek egemen endüstrisinde, hâlâ kariyerini sürdürmek isteyen bir kadının cesur bir meydan okumasıydı.
Bugün “revenge dressing” sosyal medyada hızlı tüketilen bir trend. Oysa Cher’in sahneye çıkışı bir trend değil, bir karakter ifadesiydi.
Yaşına, eleştirilere, kalıplara rağmen sıradan olmamayı seçti ve belki de asıl intikam buydu:
Silinmemek.
Soruyu şöyle bırakalım:
Bir kadın güçlü hissetmek için mi giyinir, yoksa güçlü göründüğünde mi güç kazanır?