Modern patatesin kökeni, 9 milyon yıl öncesine uzanıyor. Yeni bir araştırmaya göre, bugün dünyanın en önemli besinlerinden biri olan patates, bir zamanlar yabani bir domatesle “şans eseri” melezleşen bir bitkiden evrimleşti.
Bilim insanları, 450 farklı patates ve yabani türün DNA’sını inceledi. Sonuçlar, modern patatesin atasının, 9 milyon yıl önce bir yabani domates bitkisi ile Etuberosum adlı patates benzeri bir bitkinin birleşmesinden doğduğunu ortaya koydu. Her iki bitki de 14 milyon yıl önce ortak bir atadan ayrılmıştı.
Bu iki türün doğal şekilde melezleşmesi, bitki dünyasında devrim sayılabilecek bir yeniliği beraberinde getirdi: yumru (tuber) oluşturma yeteneği. Toprağın altında gelişen bu yumrular, bitkinin besin depolamasını sağladı. And Dağları’nın sert ve soğuk koşullarında hayatta kalmak için bu özellik büyük bir avantaj sundu.
Zamanla insanlar bu bitkiyi evcilleştirdi ve tarımda yaygınlaştırdı. Bugün patates, dünyada buğday, pirinç ve mısırla birlikte insanlığın temel gıda kaynaklarından biri olarak kabul ediliyor.
Çin Tarımsal Bilimler Akademisi’nden Prof. Sanwen Huang, “Yumru oluşturmak, patatesin zor çevre koşullarında hayatta kalmasını sağladı ve yeni türlerin evrimini hızlandırdı. Artık patatesin nereden geldiğini tam olarak biliyoruz,” dedi.
Araştırmacılar, hangi genlerin bu evrimsel dönüşümde rol oynadığını da çözdü. Domates bitkisi SP6A adlı geni sağlayarak patatesin yumru üretimini tetikledi. Etuberosum tarafı ise IT1 genini aktararak toprağın altında uzayan nişastalı köklerin gelişmesini sağladı. Bu iki gen birlikte çalışmasaydı, patates hiçbir zaman toprağın altında yenilebilir kısımlar geliştiremeyecekti.
Bu keşif yalnızca geçmişi anlamakla sınırlı değil. Bilim insanları, patatesin kökenini ve dayanıklılık genlerini anlamanın, gelecekte hastalıklara ve iklim değişikliğine karşı daha dirençli türler üretmek için büyük bir adım olabileceğini söylüyor.
Colorado Eyalet Üniversitesi’nden bitki bilimci Amy Charkowski, “Bu araştırma, sadece patatesin nasıl evrimleştiğini anlamamıza değil, aynı zamanda daha dayanıklı türler yetiştirmemize de yardımcı olabilir,” dedi.
Bugün And Dağları’nın yüksek vadilerinde hâlâ 100’den fazla yabani patates türü bulunuyor. Her biri, milyonlarca yıl önce tesadüfen yaşanan o genetik buluşmanın izlerini taşıyor.
Kaynak: Ashley Strickland, Cell dergisi çalışması
Editör