AB’nin yapay zekâ devlerine yanıtı İtalya’dan geldi
Avrupa Birliği, gelişmiş yapay zekâ alanında teknoloji egemenliğini güçlendirmek amacıyla başlattığı yarışmada İtalyan şirketi Domyn liderliğindeki Europa konsorsiyumunu kazanan olarak seçti. Böylece Avrupa, tamamen kendi altyapıları üzerinde eğitilecek ilk sınır (frontier) yapay zekâ modelini geliştirme yolunda önemli bir adım atmış oldu.
İtalyan teknoloji girişimi Domyn’in kurucusu ve CEO’su olan Uljan Sharka, Italian Tech’e verdiği röportajda, geliştirecekleri modelin yalnızca teknolojik bir proje olmadığını, aynı zamanda Avrupa’nın dijital egemenliği ve demokratik geleceği açısından stratejik bir girişim olduğunu söyledi.
Sharka, ekibine verdiği talimatlardan birinin Papa’nın yayımladığı enciklik metinlerini modelin değerler sistemi ve gelişim yönü için referans olarak kullanmak olduğunu belirterek, “Yapay zekânın insan merkezli olması gerekiyor” mesajı verdi.
Avrupa’nın Teknolojik Bağımsızlık Hamlesi
Avrupa Komisyonu tarafından 13 Şubat’ta başlatılan Frontier AI Grand Challenge yarışması, Avrupa’nın gelişmiş yapay zekâ alanında ABD ve Çin merkezli şirketlere olan bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Yarışma şartlarına göre kazanan konsorsiyumun;
- En az 400 milyar parametreye sahip bir model geliştirmesi,
- Modeli tamamen Avrupa altyapılarında eğitmesi,
- EuroHPC süper bilgisayar ağı ve Jupiter exascale sistemi gibi Avrupa’nın en güçlü hesaplama kaynaklarını kullanması,
- AB’nin 24 resmi dilini desteklemesi,
- Açık bilim, açık ağırlıklar (open weights) ve AB Yapay Zekâ Yasası’na (AI Act) uyum ilkelerini benimsemesi gerekiyordu.
Ödül ise doğrudan mali destek yerine, bir yıl boyunca EuroHPC hesaplama kapasitesinin yüzde 2,5’ine erişim hakkı olarak verildi. Uzmanlara göre bu ölçekte bir modeli eğitmek, söz konusu hesaplama gücü olmadan ekonomik açıdan neredeyse imkânsız.
24 Dilli Açık Kaynak Avrupa Modeli
Europa konsorsiyumunun geliştireceği model açık kaynaklı olacak ve araştırmacılar, şirketler ile kamu kurumlarının kullanımına ücretsiz sunulacak.
Projenin en dikkat çekici yönlerinden biri, AB’nin 24 resmi diline eşit düzeyde destek sağlamayı hedeflemesi. Günümüzdeki büyük yapay zekâ modellerinin çoğu İngilizce ağırlıklı çalışırken, birçok Avrupa dili yeterli temsil imkânı bulamıyor.
Sharka, her üye devletle iş birliği yaparak tüm dillerin mümkün olan en yüksek seviyede temsil edilmesini sağlamayı amaçladıklarını belirtti. Bazı ülkelerin proje duyurusunun ardından şirketle temasa geçtiğini aktaran Sharka, önümüzdeki dönemde çeşitli devlet liderleriyle görüşmeler gerçekleştireceklerini söyledi.
iGenius’tan Domyn’e
2016 yılında iGenius adıyla kurulan şirket, 2025 yılında Domyn markasına geçerek faaliyetlerini egemen (sovereign) yapay zekâ çözümlerine yönlendirdi.
Şirket özellikle finans, kamu yönetimi, savunma ve sanayi gibi düzenlemelere tabi sektörlerde faaliyet gösteriyor. Domyn’in temel yaklaşımı, müşterilerin yapay zekâ modelleri ve verileri üzerinde tam kontrol sahibi olduğu “intelligence domain” yapıları oluşturmak.
Şirket, 2026 yılında İtalya’nın süper bilgisayar merkezi Cineca ile geliştirdiği çok dilli model Domyn Small’ı yayımlamıştı. Domyn’in müşteri portföyünde ise Bank of New York, Rabobank ve Fincantieri gibi kuruluşlar bulunuyor.
“Bu Bir Pazarlama Değil, Teknoloji Başarısı”
Domyn’in zaferi sektörde bazı çevrelerde şaşkınlıkla karşılandı. Şirket daha çok kurumsal yapay zekâ çözümleriyle tanınıyor ve geleneksel anlamda bir frontier AI araştırma laboratuvarı olarak görülmüyordu.
Sharka ise bu değerlendirmeye katılmıyor.
Hükümetler, savunma kurumları ve finans sektöründe kritik süreçleri yöneten yapay zekâ sistemleri geliştirmenin, internet kullanıcıları için sohbet robotu üretmekten çok daha zor olduğunu savunan Sharka, seçimin tamamen teknik kriterlere dayandığını vurguladı.
Şirketin daha önce geliştirdiği ve 355 milyar parametreye sahip Domyn Large modelinin de Avrupa merkezli bir şirket tarafından geliştirilen en büyük dil modeli olduğunu ifade etti.
Hedef: Dünyanın En Güçlü Yapay Zekâ Modeli
Europa kapsamında geliştirilecek yeni model sıfırdan eğitilecek.
Sharka, “Kısayol kullanmayacağız. Bu modelin kamu kurumları ve enerji, altyapı, sanayi gibi kritik sektörler için varsayılan tercih haline gelmesini istiyoruz” dedi.
Modelin büyüklüğünün ihale şartlarındaki 400 milyar parametre sınırının üzerine çıkacağını belirten girişimci, “Küresel sıralamada üçüncü ya da ikinci olmak istemiyoruz. Hedefimiz birinci olmak” ifadelerini kullandı.
Colosseum Süper Bilgisayarı Geliyor
Domyn ayrıca yarışmadan bağımsız olarak Colosseum adlı özel bir süper bilgisayar projesi yürütüyor.
NVIDIA ve Birleşik Arap Emirlikleri ortaklığıyla geliştirilen sistem, yeni nesil Nvidia Grace Blackwell çipleri üzerine kurulacak.
İlk kümenin 2026 sonuna kadar devreye alınması planlanırken, şirket önümüzdeki 30 ay içinde projeyi büyütmek için 10 milyar dolar yatırım toplamayı hedefliyor.
“Egemenlik Toprakla Değil, Özgürlükle İlgili”
Projede sıkça kullanılan “egemenlik” kavramına da açıklık getiren Sharka, bunu jeopolitik değil teknolojik özgürlük bağlamında değerlendirdiklerini söyledi.
Şirketin benimsediği “zero trust, zero backdoors” yaklaşımına göre müşteriler, yapay zekâ sistemlerini fiziksel olarak izole ederek tam kontrol sağlayabiliyor. Böylece veriler ve yazılımlar üzerinde dışa bağımlılık en aza indiriliyor.
“Avrupa Yapay Zekâsı Demokrasiyi Kurtaracak”
Sharka, Avrupa’nın yapay zekâ yarışında geri kaldığı yönündeki görüşlere de karşı çıktı.
Avrupa’nın çok dilli, çok kültürlü ve karmaşık yapısının yapay zekâ teknolojileri için büyük bir avantaj oluşturduğunu savunan girişimci, Avrupa’nın dünyanın en büyük yapay zekâ kullanım alanlarından biri haline gelebileceğini söyledi.
Yapay zekâyı Gutenberg’in matbaası ve Rönesans kadar dönüştürücü bir teknoloji olarak gördüğünü belirten Sharka, teknolojinin insanın hizmetinde olması gerektiğini vurguladı.
Röportajın en dikkat çekici ifadelerinden biri ise şu oldu:
“Avrupa yapay zekâsı demokrasiyi kurtaracak.”