Avrupa’nın yüksek dağlarında bir zamanlar gökyüzünün hâkimi olan sakallı akbabalar (bearded vulture), 20. yüzyılın başlarında neredeyse tamamen yok oldu. İnsanların yanlış inançları, avcılık ve doğaya verilen zarar nedeniyle Alp Dağları’ndan silinen bu görkemli kuşlar, bugün yeniden gökyüzünde süzülüyor.
Bu geri dönüşün sembol isimlerinden biri ise Balthazar adlı bir akbaba.
37 yıl sonra gelen sürpriz
2025 sonbaharında Fransa Alpleri’nde bulunan zayıf bir sakallı akbaba, araştırmacıları şaşırttı. İlk bakışta sıradan bir vakaya benzeyen bu keşif, kısa sürede büyük bir hikâyeye dönüştü.
Yerde bulunan kuşun 1988 yılında doğaya bırakılan Balthazar olduğu ortaya çıktı. Uzun süredir görülmediği için öldüğü sanılan Balthazar’ın hâlâ hayatta olduğu anlaşıldı.
37 yaşın üzerindeki bu kuş, aynı zamanda vahşi doğada kaydedilen en yaşlı sakallı akbabalardan biri.
Kemik yiyen nadir bir tür
Sakallı akbabalar doğadaki en sıra dışı beslenme alışkanlıklarından birine sahip.
Bu kuşlar ossivor olarak bilinen bir beslenme biçimine sahip; yani ana besinleri kemikler.
Ölü hayvanların kemiklerini alıp yüksekten kayalara bırakırlar. Kemikler kırıldıktan sonra içlerindeki iliği yerler. Bu nedenle İspanyolcada sakallı akbabaya verilen isim “quebrantahuesos”, yani “kemik kıran” anlamına geliyor.
Kanat açıklıkları 2,5 metreyi aşabilen bu kuşlar, uçarken adeta havada süzülen dev kapıları andırıyor.
Bir türün geri dönüşü
Sakallı akbabalar geçmişte Güney Avrupa dağlarında yaygın olarak yaşıyordu. Ancak 19. ve 20. yüzyıl başlarında yanlış bir inanış yayıldı:
Bu kuşların kuzulara saldırdığı düşünülüyordu.
Gerçekte ise sakallı akbabalar yalnızca leşle beslenir ve ekosistemde önemli bir rol oynar. Ölü hayvanları tüketerek hastalıkların yayılmasını önlerler.
Bu yanlış inanış nedeniyle akbabalar için ödüllü avlar düzenlendi ve tür Alp Dağları’nda tamamen yok oldu.
Bilim insanlarının büyük projesi
1986 yılında Avrupa’da büyük bir koruma projesi başlatıldı.
Avusturya, İsviçre, Fransa, Almanya ve İtalya’da yürütülen program kapsamında esaret altında yetiştirilen 260’tan fazla sakallı akbaba Alp Dağları’na bırakıldı.
Balthazar da bu ilk kuşlardan biriydi.
Hatta türün Alp Dağları’nda onlarca yıl sonra vahşi doğada büyüyen ilk yavrusunun babası oldu.
Bugün durum ne?
Proje onlarca yıl sürdü ve sonuçları etkileyici oldu.
2025 yılı itibarıyla Alp Dağları’ndaki sakallı akbaba popülasyonu 100 üreyen çifti geçti ve 118 çifte ulaştı.
Bu sayı, popülasyonun artık kendi kendine sürdürülebilir hale geldiğini gösteriyor.
Vulture Conservation Foundation yöneticisi José Tavares bu başarıyı şöyle özetliyor:
“Biraz irade, biraz finansman ve biraz siyasi destek olduğunda biyolojik çeşitlilik kaybını tersine çevirmek mümkün.”
Hâlâ tehditler var
Her ne kadar Alp Dağları’nda başarı elde edilmiş olsa da tür Avrupa genelinde hâlâ risk altında.
Bugün sakallı akbabalar için başlıca tehditler şunlar:
- Zehirli yemler (özellikle kurtlara karşı bırakılan tuzaklar)
- Elektrik hatlarıyla çarpışmalar
- Rüzgâr türbinleri
- Yasadışı avcılık
Bu nedenle koruma çalışmaları devam ediyor.
Balthazar’ın hikâyesi
Bugün yaşlı akbaba Balthazar doğaya geri bırakılamayacak kadar güçsüz olduğu için bir koruma merkezinde bakılıyor.
Onun hikâyesi ise yalnızca bir kuşun hayatta kalması değil.
Aynı zamanda insanın doğayı yok etmek yerine onarabileceğini gösteren nadir başarı hikâyelerinden biri.
Bir zamanlar Alp gökyüzünden silinen sakallı akbabalar artık yeniden dağların üzerinde süzülüyor ve bu geri dönüş, modern doğa koruma tarihinin en etkileyici başarılarından biri olarak görülüyor.
Editör