Microsoft, elektriğin sıfır dirençle akmasına izin veren malzemeler kullanarak daha verimli veri merkezleri tasarlamak istiyor. Yüksek sıcaklık süperiletkenleri olarak adlandırılan bu yeni malzemeler piyasaya sürülebilirse, Microsoft bunun veri merkezlerinin ve bağlandıkları enerji altyapısının nasıl inşa edileceği konusunda oyun değiştirici olabileceğini düşünüyor.
Teknoloji şirketleri, yapay zekânın gerektirdiği enerji miktarı, bu talepleri karşılayacak altyapıya sahip olmayan elektrik şebekelerine bağlanmada yaşanan gecikmeler ve yeni veri merkezlerinin inşasının yerel sakinler üzerindeki etkisi nedeniyle tepkilerle karşı karşıya kalıyor. Yüksek sıcaklık süperiletkenleri (HTS), bir veri merkezi ve ona enerji sağlayan iletim hatları için gereken alan miktarını potansiyel olarak azaltabilir.
Microsoft Küresel Altyapı Pazarlama Genel Müdürü Alistair Speirs, bugün yayınlanan bir blog yazısında, “Microsoft, bu teknolojinin elektrik şebekelerini nasıl güçlendirebileceğini ve veri merkezlerinin yakındaki topluluklar üzerindeki etkisini nasıl azaltabileceğini araştırıyor” diye yazdı.
Günümüzün merkezleri ve enerji altyapımızın büyük bir kısmı, elektriği oldukça verimli bir şekilde ileten eski tip bakır tellere dayanıyor. Ancak HTS kabloları, elektrik akımını sıfır dirençle iletebilir ve bu da süreçte kaybedilen enerji miktarını önemli ölçüde azaltır. Ayrıca daha hafif ve daha kompakt kablolara da olanak tanır. HTS kablolarını halihazırda MRI cihazlarında bulabilirsiniz ve son zamanlarda Paris ve Chicago gibi yoğun metropol alanlarındaki elektrik hatlarının kısa bölümlerinde de kullanılıyor.
Ancak şimdiye kadar, HTS kablolarının enerji sistemlerinde kullanımının bakır kablolara göre daha karmaşık ve pahalı olması nedeniyle kullanımları kısmen sınırlı kaldı. Sıfır dirence ulaşmak için HTS’nin çok düşük sıcaklıklara soğutulması gerekecek, muhtemelen sıvı azot kullanılarak. Ve süper iletken kabloların temelini oluşturan HTS “bant”, tipik olarak nadir toprak elementi baryum bakır oksit malzemesinden yapılır. Süper iletken bir kablo sadece az miktarda nadir toprak elementi gerektirirken, nadir toprak elementinin tedarik zinciri hala büyük ölçüde Çin’de yoğunlaşmış durumda. Uzmanlar, daha büyük bir zorluğun, bu bandın üretim kapasitesini uygun fiyatlı olacak kadar artırmak olacağını söylüyor.
Üretken yapay zekanın enerji talepleri nedeniyle bu durum değişmeye başlıyor. Son yıllarda teknoloji şirketleri, uzun zamandır temiz enerjinin kutsal kasesi olarak kabul edilen nükleer füzyon enerji santralinin geliştirilmesine yönelik araştırmaları destekledi. Günümüzde üretilen yüksek sıcaklık süper iletken (HTS) bantların büyük bir kısmı füzyon araştırmalarına gidiyor ve bu alandaki büyüme, malzemenin maliyetini düşürmeyi başardı.
Bir veri merkezinde, daha küçük kablolar, elektrik odalarının ve donanım raflarının nasıl düzenleneceği konusunda daha fazla esneklik sağlayacaktır. Microsoft’un finansmanıyla, Massachusetts merkezli süper iletken şirketi VEIR, geçen yıl bir veri merkezinde HTS kablolarının, geleneksel alternatiflere kıyasla kablo boyutunda ve ağırlığında yaklaşık 10 kat azalmayla aynı miktarda güç sağlayabileceğini gösterdi.
Veri merkezinin dışında, Microsoft, HTS kullanarak uzun mesafeli elektrik hatlarının kurulumunu desteklemek için enerji şirketleriyle çalışmaya açıktır. İletim hatlarının genişletilmesi, elektrik şebekesinin güncellenmesi, veri merkezlerinin bağlanması ve daha fazla güç kaynağı oluşturulması söz konusu olduğunda en büyük darboğazlardan biri olmuştur. Birden fazla yargı bölgesinde bu kadar büyük altyapı inşa etmek için onay alma süreci uzun ve zahmetli olabilir.
Yüksek sıcaklık süper iletkenlerinden (HTS) üretilen elektrik hatlarında, bu hatlar için gereken alan önemli ölçüde küçülebilir. Microsoft bloguna göre, havai iletim hatları yaklaşık 70 metre genişliğinde bir alana yayılırken, süper iletken kablolar yalnızca 2 metrelik bir açıklığa ihtiyaç duyabilir. Daha küçük alan, inşaat için gereken zamanı ve maliyeti önemli ölçüde azaltır.
MIT’de nükleer bilim ve mühendislik profesörü olan Dennis Whyte, “Bu, bu teknolojinin kullanımında açık bir evrimdir” diyor. Whyte, Microsoft ile doğrudan çalışmamış olsa da, MIT ve Bill Gates’in Breakthrough Energy Ventures’ından fon alan Commonwealth Fusion Systems adlı bir şirket arasında bir iş birliği olan SPARC adlı bir füzyon makinesi inşa etme çabasına eş liderlik ediyor.
Veri merkezleri için HTS’ye olan artan ilgi, füzyon şirketlerinin daha az parayla daha fazla malzeme elde etmelerini sağlayarak nükleer füzyon teknolojisindeki ilerlemeleri de hızlandırabilir. Microsoft ayrıca Washington eyaletinde bir füzyon enerji santrali geliştiren başka bir şirketle de ayrı bir anlaşma imzaladı. Whyte, “Her şey başa döndü” diyor.
Umay Uçaner Gözüsarı