1919 yılının Mayıs ayında Osmanlı İmparatorluğu artık eski gücünden çok uzaktı. Yıllardır süren savaşlar ülkeyi hem ekonomik hem de toplumsal olarak derin bir yıkımın içine sürüklemişti. Balkan Savaşları’nın yaraları henüz kapanmamışken Birinci Dünya Savaşı’nın ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalınmış, Mondros Mütarekesi’nin ardından Anadolu’nun birçok noktası işgal edilmeye başlanmıştı. İstanbul’da yabancı askerler dolaşıyor, limanlarda düşman gemileri bekliyordu. Halk yalnızca yorgun değildi; aynı zamanda geleceğe dair inancını da kaybetmeye başlamıştı.
İşte tam da böyle bir atmosferde, 16 Mayıs 1919’da İstanbul’dan küçük bir vapur hareket etti. Bandırma Vapuru’nun taşıdığı yalnızca Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşları değildi. O vapur, yıllardır savaşlarla tükenen bir halkın henüz tamamen sönmemiş umutlarını da Karadeniz’in dalgaları arasında Samsun’a taşıyordu.
19 Mayıs sabahı Samsun kıyılarında atılan o adım, Türkiye tarihinin en kritik kırılma anlarından birine dönüştü. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı yalnızca resmî bir görev ya da askeri bir inceleme yolculuğu değildi. İşgal altındaki bir ülkenin kaderini değiştirmeye yönelik ilk büyük adımdı. Teslimiyetin normalleşmeye başladığı bir dönemde, bağımsızlık düşüncesini yeniden ayağa kaldıran güçlü bir iradeydi.
Anadolu’da başlayan hareket kısa süre içinde büyüdü. Havza Genelgesi yayımlandı, ardından Amasya Genelgesi geldi. Erzurum ve Sivas kongrelerinde halkın kendi kaderini yine kendisinin belirlemesi gerektiği fikri güç kazandı. Türkiye’nin dört bir yanında insanlar aynı duyguda birleşmeye başladı: Bu topraklar teslim edilmeyecekti.
Kurtuluş Savaşı yalnızca cephelerde verilen askeri bir mücadele değildi. Açlığın, yokluğun ve büyük kayıpların içinde verilen bir varoluş savaşıydı. Anadolu’nun dört bir yanındaki insanlar cephane taşıdı, evindeki son yiyeceği paylaştı, kimi zaman çocuklarını, kimi zaman hayatlarını kaybetti. Tüm bu zorluğa rağmen bağımsızlık düşüncesinden vazgeçilmedi. Mesele yalnızca sınırlar değildi; mesele, özgür yaşayabilme hakkıydı.
19 Mayıs’ın bugün hâlâ güçlü bir coşkuyla anılmasının nedeni de tam olarak burada yatıyor. O gün Samsun’da başlayan mücadele, yalnızca geçmişin bir parçası olarak görülmüyor. Aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin hangi koşullarda kurulduğunu, bağımsızlığın nasıl kazanıldığını ve gençliğe neden büyük bir sorumluluk bırakıldığını hatırlatıyor.
Mustafa Kemal Atatürk’ün bu günü gençlere armağan etmesi de büyük bir anlam taşıyor. Gençlik, Cumhuriyet’in yalnızca geleceği değil; aynı zamanda onu yaşatacak iradenin kendisi olarak görülüyordu. 19 Mayıs bu nedenle yalnızca tarihi bir dönüm noktası değil, aynı zamanda geleceğe duyulan güvenin sembolü hâline geldi.
Bugün Türkiye’nin dört bir yanında aynı coşku yeniden hissediliyor. Meydanlarda dalgalanan bayraklar, yükselen marşlar, gençlerin yürüyüşleri ve balkonlara asılan kırmızı beyaz bayraklar yalnızca bir kutlamayı temsil etmiyor. Hepsi, yıllar önce Samsun’da başlayan o kararlılığın hâlâ yaşamaya devam ettiğini gösteriyor.
Aradan geçen yüz yılı aşkın süreye rağmen 19 Mayıs hâlâ aynı duyguyu taşıyor: Umutsuz görünen anlarda bile yeniden başlayabilmenin mümkün olduğunu.