Doğayla kurulan bağın bazen tek bir anla başladığı söylenir. David Attenborough için bu an, 1930’ların sonlarında İngiltere kırsalında eline aldığı bir taşın ikiye ayrılmasıyla geldi. O taşın içinden çıkan, 200 milyon yıldır gün yüzü görmemiş kusursuz bir ammonit fosiliydi. Parlak, spiral formuyla neredeyse canlı gibi görünen bu küçük keşif, yalnızca bir çocukluk hatırası değil; bir hayatın yönünü belirleyen kırılma anıydı.
Attenborough yıllar sonra o anı şöyle anlatacaktı: “Onu en son gördüğünden beri 200 milyon yıl geçmişti ve onu ilk gören benim.” Bu, yalnızca bilimsel bir keşif heyecanı değil, zamanın derinliğiyle kurulan neredeyse büyüsel bir temas hissiydi. Kendisi de bunu “hayatımın en önemli anlarından biri” olarak tanımlıyor.
Bir çocuğun “müze”si
Attenborough’nun hikâyesi tek bir fosille sınırlı değil. İngiltere’nin Leicester kentinde geçen çocukluğu boyunca, çevredeki kayalıkları ve taş ocaklarını adeta bir hazine gibi gezdi. Bulduğu fosilleri, taşları ve diğer nesneleri özenle sakladığı bir koleksiyon oluşturdu. Ona göre bu koleksiyon bir “müze”ydi.
Bu müzenin içinde yalnızca fosiller yoktu: kelebekler, kuş yumurtaları, eski tuğla parçaları, hatta yılan derisi bile vardı fakat omurgasını her zaman fosiller oluşturuyordu; çünkü onlar yalnızca bir nesne değil, geçmişe açılan birer kapıydı.
Merakın beslendiği ev
Attenborough’nun babası bir bilim insanıydı, ancak fosiller konusunda uzman değildi. Yine de oğluna verdiği en kritik destek, bilgiyi doğrudan vermek yerine onu aramaya teşvik etmekti. “Git öğren,” diyordu. Bu yaklaşım, Attenborough’nun yalnızca doğaya değil, bilgiye bakışını da şekillendirdi.
Evlerine gelen akademisyenler ve araştırmacılar da küçük David için birer ilham kaynağıydı. Bir gün genç bir arkeoloğa koleksiyonunu gösterdiğinde hissettiği gururu yıllar sonra şöyle anlatacaktı: “Sanki yerden birkaç santim yükselmiştim.”
Fosilin içindeki zaman
Onu derinden etkileyen bir diğer keşif ise bir kehribar parçasının içindeki böcek oldu. Fossil kavramı burada yeni bir anlam kazandı: zaman donmuştu. Milyonlarca yıl önce yaşamış bir canlının detayları, neredeyse dokunulabilir bir şekilde korunmuştu.
Bu keşif Attenborough’da bitmeyen bir sorular zinciri başlattı: “Bu canlılar ne zaman yaşadı? Nasıl bir dünyadaydı?” Belki de onu bir doğa anlatıcısına dönüştüren şey tam olarak buydu: cevaplardan çok soruların peşine düşmek.
Leicester çevresi, erken Jura dönemine ait zengin fosil yataklarına sahipti. Özellikle Tilton bölgesindeki kayalıklar, ammonitler ve diğer deniz canlılarının fosilleriyle doluydu. Genç Attenborough, bisikletiyle bu bölgelere gider, sabah erkenden başlayıp gün batımına kadar süren keşifler yapardı.
Her taşın içinden çıkabilecek olasılık, onu sürekli harekete geçiriyordu. “Bir sonraki darbede inanılmaz bir şey bulabilirsin,” diyordu. Bu beklenti, yıllar geçse de hiç kaybolmadı.
1957’de, Attenborough’nun çocukken önemsemediği bir bölgede yapılan bir keşif, bilim dünyasını sarstı: Charnia masoni. Bu fosil, yaşamın düşündüğümüzden çok daha eski olduğunu gösterdi.
Bu keşif, onun için aynı zamanda bir pişmanlıktı. Çünkü gençliğinde “orada fosil yok” diyerek bu bölgeyi hiç araştırmamıştı. Yine de bu durum, bilimde kesinlik diye bir şey olmadığını bir kez daha gösteriyordu.
Attenborough profesyonel bir paleontolog olmadı ancak fosillere olan ilgisi hayatı boyunca devam etti. Çekimler sırasında bile yeni örnekler aradı, koleksiyonunu büyüttü ve doğanın hikâyesini anlatmaya devam etti.
Bugün onun anlatılarıyla tanıdığımız doğa, aslında bir çocuğun elindeki taşın içinden çıkan spiral bir kabukla başladı. O an, yalnızca geçmişi değil, geleceği de açtı.
Editör