Her gün çalışıyoruz ama nadiren durup şu soruyu soruyoruz: Bu düzen gerçekten kimin emeğiyle ayakta duruyor?
1 Mayıs, tam da bu sorunun gün yüzüne çıktığı bir tarih. Gürültülü sloganların, kalabalık meydanların, pankartların ötesinde çok daha basit bir yere dokunuyor. Görmezden gelmeye alıştığımız emeği görünür kılmaya.
19. yüzyılda fabrikaların içindeki hayat, bugünün çalışma düzeninden çok farklı görünse de özünde aynı gerilimi taşıyordu. Haymarket Olayı, sadece çalışma saatlerinin değil, insanın sınırlarının da tartışıldığı bir andı. Sekiz saatlik iş günü talebi, aslında bir denge talebiydi: çalışmak, yaşamak ve dinlenmek arasında bir denge.
Aradan geçen yüz yılda bu denge yeniden bozuldu. Şimdi daha az fiziksel, daha çok zihinsel yoruluyoruz. Masada oturarak çalışıyoruz ama bitmeyen bir mesai hissi taşıyoruz. İş, sadece ofiste değil; cebimizde, ekranımızda, zihnimizde devam ediyor.
Türkiye’de ise bu günün hafızası daha sert. Taksim 1 Mayıs 1977, bir günün nasıl bir travmaya dönüşebileceğini hatırlatıyor. Bu yüzden 1 Mayıs burada sadece bir talep değil; aynı zamanda bir hatırlama biçimi.
Bugün emek dediğimiz yapı çok parçalı. Bir yanda sabahın ilk ışığında işe gidenler, diğer yanda gece yarısına kadar ekran başında kalanlar. Bir yanda güvenceli işler, diğer yanda her an kesilebilecek gelirler. Aynı günün içinde bile farklı hayatlar yaşanıyor.
Hepsinin ortak bir noktası var: görünmezlik.
En çok çalışanlar, en az görülenler oluyor çoğu zaman. Bir binanın ışıkları yanıyorsa, biri o ışıkları yakmıştır. Bir sistem sorunsuz işliyorsa, biri o sistemi ayakta tutuyordur amao biri çoğu zaman hikâyenin dışında kalır.
1 Mayıs, bu yüzden sadece geçmişin değil, bugünün de meselesi çünkü artık mesele sadece “ne kadar çalışıyoruz” değil, “nasıl çalışıyoruz” ve “ne karşılığında çalışıyoruz” sorularına dönüşmüş durumda.
Belki de bu günün en güçlü tarafı, cevap vermek zorunda bırakması. Kendi hayatına, kendi emeğine bakmak zorunda bırakması. Gerçekten değer görüyor musun? Harcadığın çaba, kurduğun hayatı karşılıyor mu?
1 Mayıs, tam olarak burada başlıyor. Meydanda değil, insanın kendi içinde.
Editör