Bazı kitaplar vardır; okurken sizi bir hikâyeden çok bir hissin içine çeker. Sayfalar ilerledikçe olayları değil, duyguları takip edersiniz ancak kitap bittiğinde geriye şu soru kalır: Ne yaşadım?
Aşkımın Güneyinde benim için tam olarak böyle bir okuma deneyimi oldu.
Yazar Aysu Sevtekin’in ilk kitabı olan bu eser, farklı öykülerden oluşsa da tematik olarak ortak bir duygusal hat üzerinde ilerliyor. Kitap boyunca kayıp, özlem, bekleyiş ve içsel çözülme gibi temalar öne çıkıyor. Özellikle Irmak karakteri etrafında şekillenen anlatı, bireyin kendi iç dünyasında sıkışması ve duygularla kurduğu karmaşık ilişkiyi merkeze alıyor ancak bu karakterin iç dünyası yoğun biçimde aktarılırken, dış dünyayla kurduğu ilişki çoğu zaman arka planda kalıyor. Bu da karakteri somut bir figürden çok, bir duygu alanına dönüştürüyor.
Daha ilk sayfalarda yazarın dil kurma becerisi dikkat çekiyor. Yer yer gerçekten etkileyici, altı çizilesi cümlelerle karşılaştım. Özellikle yalnızlık ve içsel kırılmalar üzerine kurulan atmosfer güçlü. Okur olarak bir zihnin içine davet ediliyorsunuz ancak metin ilerledikçe bu güçlü dilin tek başına yeterli olmadığını hissettiren bir yapı ortaya çıkıyor.
Kitap boyunca yoğun bir duygu akışı var; fakat bu akış, bir hikâyeye dönüşmekte zorlanıyor. Olay örgüsünün zayıf kalması, sahne kurulumlarının sınırlı olması ve neden-sonuç ilişkilerinin yeterince kurulmamış olması, anlatının ilerleme hissini belirgin biçimde zedeliyor. Bu nedenle okurken bir anlatının içinde ilerlediğimi değil, aynı duygunun farklı biçimleri arasında dolaştığımı hissettim. Metin ilerlemek yerine derinleşmeye çalışıyor ancak bu derinlik her zaman karşılığını bulamıyor.
Kitabın türsel olarak da net bir yerde durmadığını söylemek mümkün. Teknik olarak öykülerden oluşsa da, birçok metin klasik öykü yapısının gerektirdiği çatışma ve çözüm unsurlarını taşımıyor. Bu durum kitabı roman ile öykü arasında, yer yer de denemeye yaklaşan bir noktaya taşıyor. Tür belirsizliği ise okuma deneyimini zayıflatan önemli unsurlardan biri haline geliyor.
Dil meselesi kitabın hem en güçlü hem de en problemli tarafı. Yazarın cümle kurma becerisi açıkça hissediliyor; ancak bazı bölümlerde anlatılmak istenenden çok, etkileyici görünme çabasının öne çıktığı görülüyor. Yer yer metin, hikâyeyi ilerletmekten çok alıntılanabilir cümleler üretmeye yöneliyor. Bu da metnin doğallığını zedeliyor ve okur ile metin arasına görünmez bir mesafe koyuyor. Okur olarak hikâyeye kapılmak yerine cümlelerin farkına varmaya başlıyorsunuz. Daha sıkı bir edit süreciyle bu dilin çok daha güçlü bir hale gelebileceği hissi oldukça belirgin.
Metnin büyük ölçüde soyut bir düzlemde ilerlemesi de dikkat çeken bir diğer unsur. Mekân hissinin zayıf kalması, somut detayların sınırlı olması ve sahne kurulumlarının geri planda kalması, okurla metin arasında bir mesafe yaratıyor. Duygular anlatılıyor ancak o duyguların yaşandığı anlar yeterince gösterilmiyor. Bu nedenle metin deneyimlenen değil, dışarıdan izlenen bir yapıya bürünüyor.
Bununla birlikte kitapta belirgin bir tekrar hissi de var. Aynı duyguların farklı cümlelerle yeniden kurulması, bir noktadan sonra etkiyi artırmak yerine azaltıyor. Metin ilerlemek yerine yoğunlaşıyor; ancak bu yoğunluk her zaman derinliğe dönüşmüyor. İç sesin tonunun büyük ölçüde sabit kalması da bu hissi güçlendiriyor; farklı metinler arasında dolaşırken bile benzer bir ruh hâlinin tekrarlandığı görülüyor.
Karakter inşası da benzer bir sorun taşıyor. Irmak karakteri başta olmak üzere, metindeki figürlerin iç dünyası güçlü biçimde kurulmuş olsa da, bu karakterlerin ne istediği, hangi çatışmalarla yüzleştiği ve nasıl bir dönüşüm geçirdiği yeterince netleşmiyor. Bu durum karakterleri birer birey olmaktan çok, metnin taşıdığı duyguların temsilcilerine dönüştürüyor.
Editoryal açıdan bakıldığında ise metnin daha sıkı bir çalışmaya ihtiyaç duyduğu açık. Yer yer imla hatalarına rastlanması, noktalama kullanımındaki tutarsızlıklar ve bazı cümlelerde görülen anlatım bozuklukları, okuma akışını sekteye uğratıyor. Bu tür pürüzler, özellikle duygu yoğunluğu yüksek metinlerde daha görünür hale geliyor ve metnin etkisini azaltıyor.
Metnin bir diğer dikkat çekici yönü, risk almaktan kaçınan yapısı. Anlatı boyunca büyük kırılmalar, sarsıcı yüzleşmeler ya da okuru zorlayacak sahneler oldukça sınırlı. Bu durum metni estetik olarak “güzel” bir yerde tutsa da, kalıcı bir etki yaratmasını zorlaştırıyor. Metin rahatsız etmiyor ancak aynı ölçüde sarsmıyor da.
Kitabın finali de genel yapının bir devamı niteliğinde. Belirgin bir zirve ve güçlü bir kapanış hissi oluşmuyor. Okurda tamamlanmışlık duygusu yerine belirsiz bir iz kalıyor. Metin bitiyor ancak tam anlamıyla kapanmıyor.
Tüm bunların ötesinde, kitabın en belirgin sınırlarından biri şu noktada ortaya çıkıyor: Metin yer yer güçlü duygular hissettirse de okuru bu duyguların içine tam anlamıyla dahil edemiyor. Hissettiren ama yaşatmayan bu yapı, kitabın en temel kırılma noktası haline geliyor.
Sonuç olarak Aşkımın güneyinde, yazma potansiyeli yüksek bir kalemin ilk ürünü. Aysu Sevtekin’in dil kurma becerisi ve duyguyu aktarma gücü açıkça hissediliyor ancak bu potansiyel, güçlü bir dramatik yapı ve sıkı bir editoryal süreçle desteklenmediği için metin tam anlamıyla derinliğini kuramıyor.
Kitap böylelikle, etkileyici cümlelerin ardında kalan bir yapı sorunu ile, tamamlanmamış bir potansiyel hissi bırakarak kitaplığımdaki yerini alıyor.
Editör