Ronald Wayne, 1976 yılında Apple’daki yüzde 10 hissesini 800 dolara sattı; Steve Wozniak teknoloji sektörüne bağlı kalırken, bu karar ona milyarlarca dolara mal oldu.
Elli yıl önce, Kaliforniya’da mütevazı bir garajda üç adam, teknoloji ve kültürü yeniden şekillendirecek bir şirket kurdu. 1 Nisan 1976’da Steve Jobs, Steve Wozniak ve Ronald Wayne, Apple Computer’ı kurmak üzere belgeleri imzaladılar. Wozniak tarafından elle monte edilen, çıplak devre kartından oluşan ilk ürünleri Apple I, 666,66 dolara satıldı ve modern kişisel bilgisayar devriminin önünü açtı. Jobs’un vizyonu ve karizması, onu Apple’ın kalıcı yüzü haline getirdi. Ancak yarım asır sonra, Apple bu önemli yıldönümünü kutlarken, daha az tanınan diğer iki kurucu, birbirinden oldukça farklı yollar izlemiş durumda. 75 yaşındaki Wozniak, ruh olarak hala Apple’a bağlı bir teknoloji uzmanı ve eğitimci olarak kalırken, 91 yaşındaki Wayne, Las Vegas’ın dışında, başlatılmasına katkıda bulunduğu dijital devrimden uzak, daha sakin bir hayat sürüyor.
İcat etmeyi hiç bırakmayan mucit Steve Wozniak
Wozniak hâlâ Kaliforniya’nın Los Gatos kentinde yaşıyor ve burada on yıllardır icatlarla uğraşıyor ve eğitimi destekliyor. Sevgiyle “Woz” olarak anılan Wozniak, Apple’ın kurucu mühendisiydi ve kişisel bilgisayar çağını başlatan Apple I ve Apple II makinelerinin arkasındaki itici güçtü.
Apple 1980 yılında halka açıldığında, Wozniak şirketin yaklaşık yüzde 7’sine sahipti; bu hisselerin değeri bugün on milyarlarca dolar olurdu. Ancak 1985 yılında yönetimle (Jobs dahil) çatışmasının ardından Apple’dan ayrıldığında, hisselerinin çoğunu sattı. Bugün net servetinin yaklaşık 140 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Wozniak, 1981 yılında geçirdiği bir uçak kazası sonucu geçici hafıza kaybı yaşadıktan sonra kısa bir süreliğine okula geri döndü. Uzun süredir ertelediği lisans eğitimini 1986 yılında California Üniversitesi, Berkeley’de tamamladı.
Bugün, Apple’da dijital tasarım mühendisliği uzmanı unvanını elinde tutuyor, ancak bu pozisyon büyük ölçüde sembolik. 2020’de bir röportajda, Apple’dan haftada yaklaşık 50 dolarlık maaş aldığını söyledi. Yine de sık sık teknoloji etkinliklerine katılıyor ve şirketin ilk dönemlerindeki yaratıcılık ruhunun gayri resmi elçisi olmaya devam ediyor.
Yıllar boyunca Wozniak, hem merakını hem de eğlenceli ısrarını yansıtan bir dizi girişim başlattı. 1987’de, ilk evrensel uzaktan kumandayı üreten CL-9’u kurdu. Daha sonra, GPS destekli izleme cihazları üretmeyi amaçlayan Wheels of Zeus (W.O.Z.) şirketini kurdu; bu fikir, neredeyse yirmi yıl sonra Apple’ın AirTag’ini haber veriyordu. Ayrıca 2015’te Silicon Valley Comic Con’u ve 2017’de bir teknoloji eğitim platformu olan Woz U’yu kurdu. Wozniak, daha sonra SanDisk tarafından satın alınan bir flash bellek girişimi olan Fusion-io’da da üst düzey bir mühendislik pozisyonunda görev yaptı.
İş hayatının dışında Wozniak, özellikle eğitim ve dijital haklar alanlarına odaklanan çok sayıda hayırsever girişimi desteklemiştir. Electronic Frontier Foundation, San Jose’deki Tech Interactive Museum ve Children’s Discovery Museum’un kurucu destekçilerinden biridir.
Son yıllarda, yapay zekâ ile ilgili tartışmalarda aktif bir ses haline gelmiştir. 2023 yılında, yanlış bilgi ve kötüye kullanım konusundaki endişelerini gerekçe göstererek, gelişmiş yapay zekâ geliştirilmesine ara verilmesi çağrısında bulunan açık mektubu imzalamak üzere Elon Musk ve diğer teknoloji liderlerine katılmıştır. Apple, 2024 yılında “Apple Intelligence” özelliklerini tanıttığında, Wozniak şirketin temkinli ve gizlilik odaklı yaklaşımını övmüştür. Bir yıl sonra, şeffaflığın iyi tasarım kadar teknolojinin temel bir unsuru olması gerektiğini belirterek, yapay zekâ geliştiricilerini “yerleşik doğrulama” özelliğine sahip sistemler geliştirmeye çağırdı.
Ronald Wayne: Hayatından çok erken ayrılan adam
Wozniak’ın hayatı boyunca teknolojiye adadığı çabayla tam bir tezat oluşturan 91 yaşındaki Wayne, son elli yılın büyük bir bölümünü Silikon Vadisi’nin koşuşturmacasından uzakta geçirdi.
Cleveland’da doğup New York’ta büyüyen Wayne, o zamanlar School of Industrial Art olarak bilinen bir meslek lisesinde teknik çizim okudu. Daha sonra batıya taşındı ve video oyun şirketi Atari’ye katıldı; burada arcade oyun kabinleri ve dokümantasyon sistemleri tasarladı. 1970’lerin başında, Jobs ve Wozniak ile tanıştığı yer de burasıydı.
Ortaklarından neredeyse 20 yaş büyük olan Wayne, kendisini “odadaki yetişkin” olarak tanımladı. Apple’ın orijinal ortaklık sözleşmesini hazırladı, ilk logosunu tasarladı (elma ağacının altında oturan Isaac Newton’un stilize edilmiş bir görüntüsü) ve Apple I için kullanım kılavuzunu yazdı.
Wayne, esas olarak Jobs ile Wozniak arasında arabulucu rolünü üstlendi ve şirkette yüzde 10 hisseye sahipti (Jobs ve Wozniak ise her biri yüzde 45 hisseye sahipti). Ancak ortaklık belgelerini imzaladıktan sadece on bir gün sonra Wayne ortaklıktan çekildi. Geçmişteki bir iş başarısızlığının izinden kurtulamayan ve Apple’ın başarısız olması durumunda oluşabilecek borçlardan endişe duyan Wayne, hisselerini 800 dolara sattı ve daha sonra 1.500 dolar karşılığında gelecekteki tüm haklarından feragat etti. O %10’luk hisse bugün yaklaşık 35 milyar dolar değerinde olurdu.
“Ne diyebilirim ki? Durumu anladığınız kadarıyla bir karar verirsiniz ve bununla yaşamaya devam edersiniz,” dedi Wayne 2010 yılında CNN’e. “Bu adamların gidişatına bakılırsa, bu şirketi başarılı kılmak için her şeyi ezip geçeceklerdi. Ancak bu çok zorlu bir yolculuk olacaktı ve dikkatli olmazsam mezarlığın en zengin adamı olacaktım.”
Apple’dan ayrıldıktan sonra Wayne, Atari’ye geri döndü ve daha sonra Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’nda çalıştı; burada Mirror Fusion Reactor Projesi için hassas modellemeyi denetledi. Emekli olmadan önce Thor Electronics’te baş mühendis olarak görev yaptı.
Son yıllarda, kişisel tutkularına yöneldi: pul ve madeni para koleksiyonculuğu. Bir zamanlar Kaliforniya’da küçük bir pul dükkânı işletiyordu, daha sonra Nevada’nın Pahrump kentine taşındıktan sonra burayı evinden işletmeye başladı ve bugün hala orada yaşıyor. Kendi sayımına göre, bir milyondan fazla pul sahibi.
Wayne zaman zaman medyanın gündemine geri dönerek röportajlar verdi ve iki kitap yayınladı: 2011 tarihli anı kitabı *Adventures of an Apple Founder* ile hükümet ve insan hakları üzerine düşüncelerini içeren *Insolence of Office*. Ancak hayatı mütevazı bir şekilde devam etti. 2014 yılında, yetişkin hayatının büyük bir bölümünde “maddi sıkıntılar içinde” yaşadığını, Sosyal Güvenlik maaşı ve koleksiyon parçalarını satarak elde ettiği gelirle geçindiğini anlattı.
Umay Uçaner Gözüsarı