İran’da Ocak ayında zirveye ulaşan hükümet karşıtı gösterilerin ardından tansiyon yeniden yükseldi. Tahran’daki üniversitelerde toplanan öğrenciler, hayatını kaybedenler için düzenlenen anma etkinlikleri sırasında protestoları yeniden başlattı. Gelişmeler, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını artırdığı bir döneme denk geldi.
Üniversitelerde “bi şeraf” sloganları
AFP tarafından coğrafi doğrulaması yapılan görüntülerde, Tahran’daki önde gelen mühendislik üniversitelerinde öğrencilerin Farsça “bi şeraf” (utanç verici) sloganları attığı ve hükümet yanlısı gruplarla zaman zaman arbede yaşandığı görüldü. Londra merkezli İran International kanalı da başkentteki Sharif University of Technology’de benzer protestoların yaşandığını bildirdi.
Yerel ajans Fars’a göre, öğrenciler tarafından planlanan “sessiz ve barışçıl oturma eylemi”, bazı grupların “diktatöre ölüm” sloganı atmasıyla gerildi. Bu sloganın İran’ın dini lideri Ali Khamenei’ye yönelik olduğu belirtiliyor.
Paylaşılan videolarda, İran bayrakları taşıyan bir grup ile maskeli göstericiler karşı karşıya gelirken, takım elbiseli kişilerin iki tarafı ayırmaya çalıştığı görüldü. Her iki grubun da hayatını kaybedenlere ait fotoğraflar taşıması dikkat çekti.
40. gün anmaları ve ölü sayısı tartışması
Gösteriler, Şii geleneğinde önemli bir yere sahip olan “40. gün” anmaları kapsamında yeniden alevlendi. Ocak ayının 8 ve 9’unda yoğunlaşan protestoların ardından binlerce kişinin hayatını kaybettiği bildiriliyor.
İran yönetimi, olaylarda 3 binden fazla kişinin öldüğünü kabul ederken, şiddetin “terör eylemlerinden” kaynaklandığını savunuyor. ABD merkezli Human Rights Activists News Agency ise ölü sayısının 7 bini aştığını, gerçek rakamın daha da yüksek olabileceğini iddia ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, son protestolarda 32 bin kişinin hayatını kaybettiğini öne sürdü ancak bu rakama ilişkin kaynak paylaşmadı. Trump’ın açıklamasının ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, sosyal medya platformu X üzerinden “Verilerimizin doğruluğunu sorgulayan herkes kanıt sunabilir” çağrısında bulundu.
Pezeşkiyan: “Baş eğmeyeceğiz”
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, devlet televizyonunda canlı yayımlanan konuşmasında uluslararası baskılara boyun eğmeyeceklerini söyledi. “Dünya güçleri başımızı eğdirmek için sıraya girmiş durumda. Ancak bize yaşatılan tüm sorunlara rağmen baş eğmeyeceğiz” ifadelerini kullandı.
Bu açıklama, Washington ile Tahran arasında devam eden nükleer müzakerelerin sürdüğü bir dönemde geldi.
ABD’den askeri hamle sinyali
Gerilim sadece sokakta değil, diplomatik ve askeri alanda da tırmanıyor. Reuters’a göre ABD askeri uçakları Azor Adaları’ndaki Lajes Hava Üssü’nde görüntülendi. ABD’li yetkililer, İran’a yönelik olası bir saldırının “belirli liderleri” hedef alabileceğini ifade etti.
Ayrıca ABD’ye ait uçak gemisi USS Gerald R. Ford’un Cebelitarık Boğazı’ndan geçtiği bildirildi. Uçuş takip platformu Flightradar24 ise Bulgaristan’ın başkenti Sofya’daki havalimanının belirli saatlerde yalnızca askeri uçuşlara açık olacağını duyurdu. Bulgaristan Savunma Bakanlığı, söz konusu uçakların NATO’nun “artırılmış teyakkuz faaliyetleri” kapsamında ABD Hava Kuvvetleri’ne ait olduğunu açıkladı.
Trump, Beyaz Saray’da yaptığı son açıklamada, müzakerelerin başarısız olması halinde İran’a yönelik “sınırlı bir askeri seçeneği değerlendirdiğini” söyledi.
Ülkelerden vatandaşlarına uyarı
Artan güvenlik riski nedeniyle İsveç, Sırbistan ve Avustralya vatandaşlarına İran’ı terk etmeleri ya da seyahat planlarını ertelemeleri çağrısında bulundu. Sırbistan Dışişleri Bakanlığı, “Kötüleşen güvenlik durumu nedeniyle İran’a seyahat önerilmemektedir” açıklamasını yaptı.
İran’da başlayan ekonomik sıkıntıların ardından Aralık ayında patlak veren protestolar, Ocak ayında kitlesel bir ayaklanmaya dönüşmüş, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle bastırılmıştı. Şimdi ise hem iç siyasi baskı hem de dış askeri tehdit algısı, ülkedeki gerilimi yeniden yükseltiyor.
Bölgedeki gelişmeler, nükleer müzakerelerin seyrini ve Orta Doğu’daki güç dengelerini doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip.
Editör