ABD Başkanı Donald Trump, federal düzeydeki tüm iklim düzenlemelerinin hukuki temelini oluşturan 2009 tarihli “tehlike tespiti” kararını geri çekti. Söz konusu karar, sera gazlarının kamu sağlığı için tehdit oluşturduğunu hükme bağlıyor ve özellikle araç emisyonları başta olmak üzere çok sayıda düzenlemenin dayanağını oluşturuyordu.
Karar ilk olarak Environmental Protection Agency (EPA) tarafından, Barack Obama döneminde alınmıştı. EPA, karbondioksit ve metan dahil altı temel sera gazının insan sağlığı açısından risk taşıdığı sonucuna varmıştı. Kongre’de kapsamlı bir iklim yasası çıkarılamadığı için bu bilimsel tespit, sonraki yıllarda ABD’nin emisyonları sınırlama politikasının hukuki “kilit taşı” haline gelmişti.
Beyaz Saray: “En büyük deregülasyon”
Beyaz Saray, kararı “Amerikan tarihindeki en büyük deregülasyon” olarak nitelendirdi. Yönetim, bu adımın otomobil üreticileri üzerindeki yükü azaltacağını ve araç başına yaklaşık 2.400 dolarlık maliyet düşüşü sağlayacağını savunuyor. Trump, Oval Ofis’te yaptığı açıklamada söz konusu düzenlemeyi “Obama döneminin felaket politikası” olarak tanımladı ve Amerikan otomotiv sektörüne zarar verdiğini öne sürdü.
Trump ayrıca Demokratların iklim politikalarını hedef alarak düzenlemeyi “tarihin en büyük dolandırıcılıklarından biri” olarak niteledi.
Obama’dan sert tepki
Eski Başkan Obama ise nadir görülen bir çıkışla karara tepki gösterdi. Sosyal medya platformu X’te yaptığı açıklamada, düzenlemenin kaldırılmasının Amerikalıları “daha az güvenli ve daha az sağlıklı” hale getireceğini belirtti. Obama’ya göre bu adım, fosil yakıt sektörünün çıkarlarını korumaya yönelik.
Hukuki ve ekonomik sonuçlar
Kararın iptali yalnızca araç emisyonlarını değil; enerji santrallerinden petrol ve gaz sektörüne, çöplüklerden kaynaklanan metan salımlarından havacılığa kadar birçok alanı etkiliyor. Uzmanlara göre 2009’daki tespit, ABD’de sera gazı düzenlemelerinin tamamının temel dayanağıydı.
Trump yönetimi, geri çekilmenin 1 trilyon dolardan fazla tasarruf sağlayacağını iddia ediyor. Ancak çevre örgütleri bu hesaplamalara itiraz ediyor. Environmental Defense Fund yetkilileri, daha düşük yakıt verimliliğine sahip araçların uzun vadede Amerikalılara yaklaşık 1,4 trilyon dolar ek yakıt maliyeti getireceğini savunuyor. Ayrıca kararın on binlerce erken ölüme ve milyonlarca ek astım vakasına yol açabileceği öne sürülüyor.
Uzmanlar, ABD’li otomobil üreticilerinin küresel pazarda zorlanabileceğine de dikkat çekiyor. Avrupa ve Asya’da daha sıkı emisyon standartları uygulanırken, daha az verimli araç üretimi ihracat açısından dezavantaj yaratabilir.
Bilimsel tartışma ve Yüksek Mahkeme hedefi
Kararın en kritik ayağını bilimsel zemin oluşturuyor. ABD Enerji Bakanlığı tarafından oluşturulan bir panel, sera gazlarının ısınma üzerindeki etkisine ilişkin yaygın bilimsel görüşleri sorgulayan bir rapor hazırladı. Ancak çok sayıda iklim bilimci, panelin taraflı ve bilimsel açıdan sorunlu olduğunu savundu. Hatta bir federal yargıç, panelin oluşturulma sürecinde hukuka aykırılık tespit etti.
Hukuk uzmanlarına göre Trump yönetimi, bu konunun ABD Yüksek Mahkemesi’ne taşınmasını istiyor. Eğer Mahkeme yönetimin lehine karar verirse, gelecekteki başkanların da bu yaklaşımı tersine çevirmesi oldukça zorlaşabilir.
Eyaletler ve davalar
2009’daki karar, federal hükümete sera gazlarını düzenleme yetkisi vererek bazı eyaletlerin daha katı düzenlemeler yapmasını sınırlıyordu. Kararın geri çekilmesi, eyalet mahkemelerinde yeni dava dalgalarının önünü açabilir. Çevre örgütleri ve bazı eyalet yönetimlerinin kararı yargıya taşıması bekleniyor.
İklim değişikliğinin 2025 başında Los Angeles’taki büyük yangınlar gibi aşırı hava olaylarını şiddetlendirdiği yönündeki bilimsel çalışmalar sürerken, Washington’daki bu hamle küresel iklim mücadelesinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
ABD’nin iklim politikasında atılan bu adım, yalnızca iç hukuk meselesi değil; aynı zamanda küresel emisyon hedefleri ve uluslararası pazarlarda rekabet açısından da uzun vadeli sonuçlar doğuracak bir kırılma noktası niteliğinde.
Editör