NASA’nın 20 yılı aşkın süredir evrenin en güçlü patlamalarını inceleyen Swift uzay teleskobunu yörüngede tutmak için başlattığı kurtarma operasyonu başarısız oldu. Teleskobun 2026’nın ilerleyen aylarında Dünya atmosferine girerek yanması bekleniyor.
NASA’nın Neil Gehrels Swift Observatory adlı uzay teleskobunu daha yüksek ve güvenli bir yörüngeye taşımayı amaçlayan Swift Boost görevi, kurtarma aracındaki teknik sorunlar nedeniyle iptal edildi.
2004 yılında fırlatılan Swift, başlangıçta yalnızca iki yıl görev yapmak üzere tasarlanmıştı. Buna rağmen 20 yılı aşkın süre boyunca çalışarak özellikle gama ışını patlamaları başta olmak üzere evrendeki yüksek enerjili olayları gözlemledi.
Kurtarma aracı kontrolden çıktı
NASA, Swift’in yörüngesinin son yıllarda giderek alçalması üzerine teleskobu kurtarmak için özel bir operasyon başlattı. Arizona merkezli Katalyst Space Technologies tarafından geliştirilen LINK adlı robotik uzay aracı, 3 Temmuz 2026’da fırlatıldı.
LINK’in görevi Swift’e yaklaşmak, teleskobu yakalamak ve yörüngesini yaklaşık 347 kilometreden 600 kilometreye yükseltmekti. Böylece Swift’in bilimsel çalışmalarına yıllarca devam etmesi hedefleniyordu.
Ancak LINK, yörüngeye girdikten yaklaşık üç hafta sonra yönelim kontrol sisteminde ciddi sorunlar yaşamaya başladı ve kontrolden çıkarak dönmeye başladı. Yapılan düzeltme girişimleri sorunu çözemeyince NASA kurtarma operasyonundan vazgeçti.
Güneş etkinliği teleskobun düşüşünü hızlandırdı
Swift’in yörüngesinin alçalmasının temel nedenlerinden biri Dünya atmosferinin üst katmanlarında oluşan sürüklenme. Son dönemde artan güneş etkinliği atmosferin genişlemesine ve uzay aracının karşılaştığı sürtünmenin artmasına neden oldu.
NASA, Swift’in yörüngesini korumak için bu yıl bilimsel gözlemlerini büyük ölçüde durdurmuş ve teleskobu atmosferik sürüklenmeyi mümkün olduğunca azaltacak bir konuma getirmişti.
Swift’in sonu, geleceğin uzay kurtarma teknolojisine başlangıç olabilir
Kurtarma operasyonu başarısız olsa da LINK tamamen devre dışı bırakılmayacak. Katalyst ve NASA, aracın Swift’e yaklaşma ve yörüngede hassas manevralar gerçekleştirme kabiliyetlerini test etmeyi planlıyor.
Bu deneyler, gelecekte yakıtı tükenen veya yörüngesi bozulan uyduların yakalanması, onarılması, yeniden konumlandırılması ve kurtarılması için geliştirilecek teknolojilere katkı sağlayabilir.
Swift’in ise mevcut durumda kurtarılması planlanmıyor. NASA’nın değerlendirmelerine göre teleskobun 2026 yılı içinde Dünya atmosferine yeniden girmesi bekleniyor.
Yirmi yılı aşkın süredir evrenin en şiddetli kozmik olaylarını izleyen Swift’in hikâyesi böylece sona yaklaşırken, onu kurtarmaya gönderilen LINK’in başarısızlığı gelecekteki uzay kurtarma görevleri için pahalı ama değerli bir test olarak tarihe geçebilir.
Umay Uçaner Gözüsarı