Sanat tarihinde bazı eserler yalnızca estetik değerleriyle değil, temsil ettikleri bedenler ve yarattıkları tartışmalarla da iz bırakır. İngiliz ressam Lucian Freud’un Sue Tilley’i resmettiği portreler tam da bu eserler arasında yer alıyor. Yıllar önce Londra’da bir iş ve işçi bulma kurumunda çalışan sıradan bir kadın olan Tilley, bugün modern sanat tarihinin en tanınan yüzlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bu ay Londra’da açık artırmaya çıkarılan Sleeping by the Lion Carpet adlı eser, yeniden sanat dünyasının gündemine oturdu. 1996 yılında tamamlanan tablo için 25 ila 35 milyon sterlin arasında bir satış beklentisi bulunuyor. Uzmanlar eseri sanatçının başyapıtları arasında gösteriyor.
Ancak bu hikâyeyi ilginç kılan yalnızca astronomik rakamlar değil.
“Büyük Sue” nasıl bir sanat ikonuna dönüştü?
Sue Tilley, Lucian Freud ile 1990’ların başında tanıştı. O dönemde tam zamanlı olarak devlet kurumunda çalışan Tilley, sanat çevrelerinin dışında bir hayat sürüyordu. Freud’un yakın dostlarından performans sanatçısı Leigh Bowery aracılığıyla ressamla tanıştı ve onun için modellik yapmaya başladı.
Freud, Tilley’yi birkaç yıl boyunca farklı pozlarda resmetti. Ortaya çıkan eserler arasında en ünlüsü, 2008 yılında rekor fiyata satılan Benefits Supervisor Sleeping oldu. Tablo, yaşayan bir sanatçının eserine ödenen en yüksek bedel rekorunu kırmış ve dünya çapında manşetlere taşınmıştı.
Sanat tarihinde kadın bedenleri yüzyıllar boyunca idealize edildi. Kusursuz, genç, ince ve erkek bakışının arzuladığı biçimde tasvir edilen kadın figürleri, Batı sanatının temel motiflerinden biri oldu. Freud’un Tilley portreleri ise bu geleneğin tam karşısında duruyordu.
Kusursuzluk değil, gerçeklik
Lucian Freud’un resimleri çoğu zaman rahatsız edici bulunuyordu. Ressam, modellerini güzelleştirmeye çalışmıyor; kırışıklıkları, sarkmaları, yaşlanmayı ve bedenin tüm fiziksel gerçekliğini görünür kılıyordu. Tilley’nin çıplak portreleri de bu yaklaşımın en çarpıcı örnekleri arasında yer aldı.
Eleştirmenler Freud’un çalışmalarını farklı şekillerde yorumladı. Kimileri bu eserlerin kadın bedenini nesneleştirdiğini savunurken, kimileri ise sanat tarihinde nadiren görülen bir dürüstlük içerdiğini öne sürdü. Tablolar, kadın bedenini gençlik, incelik ve güzellik standartlarının dışına çıkararak merkezî bir konuma yerleştiriyordu.
Bu nedenle Sue Tilley’nin portreleri yalnızca sanat piyasasının değil, feminist sanat eleştirisinin de sık sık başvurduğu örneklerden biri haline geldi.
Milyonlar kazanan tabloların modeli
İşin en dikkat çekici yanlarından biri ise eserlerin ekonomik hikâyesi.
Freud’un Tilley’yi resmettiği tablolar yıllar içinde onlarca milyon dolara alıcı buldu. Buna rağmen Tilley bu satışlardan herhangi bir gelir elde etmedi. Röportajlarında bunu hiçbir zaman sorun etmediğini söylüyor. Onun için asıl önemli olan, hayatının beklenmedik biçimde sanat tarihinin bir parçasına dönüşmesi.
Bugün emekli bir hayat süren Tilley, eserlerin açık artırmalarda ulaştığı rakamları hâlâ şaşkınlıkla karşıladığını ifade ediyor.
Beden politikalarının değişen yüzü
Sue Tilley’nin hikâyesi yalnızca sanat piyasasının yükselen fiyatlarıyla ilgili değil. Aynı zamanda kadın bedenine ilişkin toplumsal algının nasıl değiştiğine dair de bir hikâye anlatıyor.
1990’larda birçok kişi tarafından alışılmış güzellik normlarının dışında görülen bir beden, bugün dünyanın en önemli müzelerinde, kataloglarında ve sanat tarihi kitaplarında yer alıyor. Freud’un tabloları kusursuzluğu değil, var olmayı resmediyordu. Belki de bu nedenle aradan geçen onlarca yıla rağmen etkilerini korumaya devam ediyorlar.
Bugün Sue Tilley’nin adı, sanat tarihinde yalnızca bir model olarak değil; bedenin görünürlüğü, temsil edilme biçimleri ve güzellik kavramının sınırları üzerine süren tartışmaların merkezindeki figürlerden biri olarak anılıyor.