Tarih boyunca hiçbir dönem bu kadar kısa sürede bu kadar büyük bir servet yaratmamıştı. San Francisco, toplam değeri 2 trilyon dolara yaklaşan iki önde gelen yapay zekâ laboratuvarı olan OpenAI ve Anthropic’e ev sahipliği yapıyor. Şehirde, değeri 1 milyar doları aşan ve toplamda 600 milyar dolar değerinde 91 yapay zekâ “unicorn” şirketi daha bulunuyor. Yapay zekâ sayesinde servet kazanan bir düzine kadar milyarder de bu şehirde yaşıyor. En zeki bilgisayar bilimcileri için rekabet çok şiddetli. Öyleyse neden dünyanın yapay zekâ merkezi zorlanıyor?
San Francisco’nun yapay zekâ kaynaklı servet artışının en güçlü kanıtı, Golden Gate Köprüsü yakınlarındaki şehrin en pahalı yerleşim bölgelerinde görülüyor. Yerel emlak verilerine göre lüks sayılmayan bir bölge olan Pacific Heights’ta 6 milyon doların biraz altında bir fiyata satışa çıkarılan bir ev, kısa süre önce 8 milyon dolara satıldı. Deniz manzaralı bir tepe evi, kısa süre önce 56 milyon dolara satıldı. Şehrin seçkinleri “malikane kıtlığı”ndan şikayet ediyor. Emlakçı Zillow’un verilerine göre, geçtiğimiz yıl şehrin en pahalı beş posta kodundaki tek ailelik evlerin ortalama fiyatı yüzde 10’a yakın bir artış gösterdi.
Ancak bu lüks konut patlamasının sorumlusu yapay zeka (AI) değil. Piyasa, Hamptons ve Aspen’in bazı bölgeleri de dahil olmak üzere Amerika’nın diğer son derece lüks bölgelerinde de en az bu kadar güçlü, hatta daha da güçlü durumda. Bu durum, kısmen yükselen borsaları ve güçlü ekonomiyi yansıtıyor. Şu anda San Francisco’da konut satın alan birçok, muhtemelen çoğu, zengin iş adamı AI devlerinden değil. 2024 yılında, iPhone’un öncüsü Steve Jobs’un dul eşi Laurene Powell Jobs, “Milyarderler Sırası”nda bir yer için 70 milyon dolar ödedi. Cezayir hükümeti ise kısa süre önce büyük bir malikaneye 10 milyon doların biraz altında bir meblağ harcadı. Bazı alıcılar San Francisco’nun AI konusundaki şöhretinden etkilenmiş olabilir. Ancak daha fazlası muhtemelen nefes kesici manzaralara sahip bu büyük şehirden etkilenmişti.
Bu arada, manzarası daha kötü olan şehir bölgelerinde San Francisco’nun konut piyasası zayıf görünüyor. Enflasyona göre düzeltildiğinde, San Francisco genelinde ortalama bir evin değeri 2022’deki zirveye kıyasla yüzde 15 daha düşük, buna karşılık Amerika genelinde düşüş yüzde 4. Reel kiralar da düştü. Şehrin bazı bölgeleri tam anlamıyla bir düzeltme sürecinde. Finans bölgesine yakın SoMa’da, esrar veya diğer uyuşturucu kullanan insanlar, satıcılar scooterlarla ortalıkta dolaşırken, ikiye katlanmış halde duruyorlar. SoMa’daki reel konut fiyatları, 2022’ye göre yüzde 40’a yakın bir düşüş göstermiş durumda ve hala düşüyor; bu, tam anlamıyla bir bunalım sırasında bekleyebileceğiniz türden bir değişim. Bölge, hiç gerçekleşmeyen açılışları vaat eden afişlerle süslenmiş apartman bloklarıyla dolu.
Konut piyasası, daha geniş kapsamlı bir soruna işaret ediyor. San Francisco, muhafazakar talk şovlarda tasvir edildiği gibi bir cehennem manzarası olmasa da, ekonomisi şaşırtıcı derecede zayıf. Yapay zeka patlamasının diğer yüzü, şehrin teknoloji sektörünün yapay zekâ dışı, çok daha geniş kesimlerine yönelik büyük bir tehdit. Yazılım mühendisleri, işsiz kalmaktan endişe duyuyor. Yapay zekâ ortaya çıkmadan önce bile, teknoloji şirketleri pandemi sırasında fazla personel alımı yaptıkları için binlerce kişiyi işten çıkarıyordu. Diğer teknoloji firmaları ise maliyetleri düşürmek için şehirden taşındı. San Francisco bölgesindeki “bilgisayar sistemleri tasarımı” alanındaki istihdam, 2022’deki zirve seviyesinden yüzde 13 düştü; eBay ise San Francisco ofisini kapatacağını açıkladı.
Diğer sektörler bu boşluğu dolduramadı. Şehirdeki ofislerin yaklaşık yüzde 35’i boş durumda. Şehir merkezindeki yaya trafiği, Covid-19 pandemisinden hemen önceki seviyesinin yaklaşık üçte biri kadar. Turizm fena değil, ancak otel doluluk oranı bu yıl geçen yıla göre daha yüksek değil. Yeni belediye başkanı Daniel Lurie, şehri iş dünyası için cazip hale getirmek ve 643 milyon dolarlık bütçe açığını kapatmak için elinden geleni yapıyor. Nisan başında 100’den fazla belediye çalışanını işten çıkardı. Ancak, şehrin “derin devleti” olarak adlandırılabilecek, muazzam bir güce sahip müfettişler, komisyon üyeleri ve kar amacı gütmeyen kuruluşlar, hâlâ devasa maliyetler getirmeye devam ediyor. Orta gelirli insanlar şehri terk etmeye devam ediyor. Geçtiğimiz yıl, San Francisco metropol bölgesindeki işgücü yüzde 1 oranında azaldı.
Yapay zekâ devrimi, San Francisco’ya yeni bir soluk getirebilecek çok daha fazla milyoner yaratabilir. Tabii ki, bu kişiler şehirde kalırsa. Kasım ayında Kaliforniyalılar, eyaletin zengin kesimine yeni bir vergi getirilmesini öngören bir referandumda oy kullanabilir. Tasarı kabul edilirse, milyarderler net servetlerinin yüzde 5’i tutarında tek seferlik bir ödeme yapmak zorunda kalacak. Bu önlem, muhtemelen eyaletten göçü hızlandıracaktır.
Bu durum, düşük yaya trafiğinin satış vergilerini olumsuz etkilemesi ve belirsiz konut piyasasının emlak vergilerini düşürmesi nedeniyle San Francisco’nun mali sorunlarını daha da ağırlaştırabilir. 2024 yılında, derecelendirme kuruluşu Moody’s, şehrin en yüksek AAA kredi notunu elinden aldı. Geçen Ekim ayında, bir başka ajans olan Fitch, şehri “sürekli olarak büyük bütçe açıkları” konusunda uyardı. Dünyanın yapay zeka başkenti için görünüm, yıldız endüstrisi için yapılan tahminlerden çok, hava durumu tahminlerine benziyor: son derece belirsiz.
Umay Uçaner Gözüsarı