Max Griera, POLITICO
Macaristan’ın dar siyasi çevrelerinin dışında çok az kişi Péter Magyar’ı tanıyordu; ta ki o, eşi, dönemin Adalet Bakanı Judit Varga’nın gizli bir ses kaydını da içeren, hükümete yönelik sert bir eleştiri yayınlayana kadar.
Varga’nın bilgisi dışında yapılan 2023 tarihli kayıt, onun bir yolsuzluk davasına hükümetin müdahalesini anlattığını ortaya koydu. Bu kayıt, Magyar’ı orta düzey bir memurdan siyasi bir güce dönüştüren ve Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarına karşı şimdiye kadarki en ciddi meydan okumayı başlatmasına olanak sağlayan patlayıcı bir skandalı körükledi.
Magyar, 12 Nisan’da yapılacak parlamento seçimleri öncesinde anketlerde ezici bir üstünlük sağlarken, siyasi yelpazenin her kesiminden hayal kırıklığına uğramış seçmenleri harekete geçirdi ve yeni kurduğu Tisza hareketini, Orbán’ın iktidarını sona erdirmek isteyenlerin bir aracı haline getirdi.
Tisza’nın zaferi, yalnızca Fidesz’in 16 yıllık iktidarını kırmakla kalmayacak, aynı zamanda Macaristan’ın Avrupa’daki rolünü de yeniden şekillendirebilir; Budapeşte’nin Brüksel ile hukukun üstünlüğü konusundaki çatışmalarını hafifletebilir, Moskova ile olan yakınlığını azaltabilir ve ülkeyi AB ve NATO içinde daha öngörülebilir bir ortak olarak yeniden konumlandırabilir.
Ancak Magyar, yolsuz ve otoriter olarak nitelendirdiği rejimi devirme girişimini destekleyenler arasında bile, muhalefet liderinin müttefikleri, rakipleri, destekçileri ve eleştirmenlerinden oluşan 15’ten fazla kişiyle yapılan görüşmelere göre, son derece kutuplaştırıcı bir figür olmaya devam ediyor.
Yolsuzlukla mücadele ve demokratik normları yeniden tesis etme sözü vererek siyasi yelpazenin her kesiminden destek toplamış olsa da sert üslubu ve Fidesz sistemi içindeki geçmişi (göç ve Ukrayna konularında Orbán ile aynı çizgide yer alması da dahil) muhalefetin bazı kesimlerinde huzursuzluğa yol açtı.
Muhalefetin 2022 adayı Péter Márki-Zay, onu “kibirli”, “bencil” ve “kötü niyetli” olarak nitelendirdi ve bu özelliklerin Orbán’ın siyasi makinesinin baskısına dayanmak için tam da gerekli olan şeyler olabileceğini ekledi.
Márki-Zay, “Onunla evlenmeyeceğiz,” dedi. “Sadece, biliyorsunuz, Orbán’ı arkamızda bırakacak birine ihtiyacımız var.”
Aile meselesi
Magyar, çocukluğunu akşam yemeklerinde Macar siyaseti hakkındaki tartışmaları dinleyerek geçirdi. Babası avukat, annesi ise Yüksek Mahkeme’de kıdemli bir yetkiliydi. Geniş ailesinde, 2000-2005 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yapmış olan Ferenc Mádl ve ülke genelindeki ekranlardan hukuki tavsiyeler veren televizyon yorumcusu dedesi Pál Eross da bulunuyordu.
Kopenhag Üniversitesi’nde siyaset bilimci ve medya araştırmacısı olan ve Magyar’ın siyasi yükselişi hakkında yazılar kaleme alan Miklós Sükösd, Magyar’ın küçük yaşlardan itibaren ülkenin post-komünist, Hristiyan-demokrat entelektüel çevresine daldığını ve bu geçmişin onun kamu hayatına yönelik hırsını şekillendirdiğini söyledi.
Magyar olgunlaştıkça Orbán’ın iktidardaki Fidesz partisine katıldı ve parti içinde iyi bağlantıları olan bir isim haline geldi; Almanya’daki öğrencilik yıllarında Gergely Gulyás da dahil olmak üzere üst düzey isimlerle yakın ilişkiler kurdu. Gulyás şu anda başbakanın özel kalem müdürüdür.
Magyar, 2024 yılında POLITICO’ya verdiği bir röportajda, “Hamburg’da birlikte yaşadık… bu yüzden çok güçlü bir bağımız vardı” demişti. Bu makalenin yayınlanma zamanına kadar röportaj talebimize yanıt vermedi.
Varga ile 2005 yılında Gulyás’ın düzenlediği bir partide tanıştı. Bir yıl sonra evlendiler.
Varga, Fidesz’de Avrupa Parlamentosu milletvekili asistanlığından 2019’da adalet bakanlığına kadar yükselirken, Magyar önce Brüksel’de evde kalan bir baba olarak, daha sonra ise Macaristan’ın AB temsilciliğinde ve diğer devlet kurumlarında orta düzey görevlerde yer alarak çevrede kaldı.
Magyar, hükümette daha yüksek pozisyonlar için defalarca girişimde bulundu ancak başarılı olamadı. Sükösd, “Bakanlar her zaman hayır dediler çünkü çok hırslı ve bağımsızdı,” dedi. “Bu yüzden hırsı bastırıldı ve bu durum öfkesini kabarttı.”
Sükösd, bu dengesizliğin hayal kırıklığına yol açtığını da sözlerine ekledi. “Varga’nın özel olarak seçilmiş olmasından yıllarca biraz rahatsızdı.”
Magyar, 2024’teki röportajında ilişkiye bakış açısına dair bir ipucu verdi. “Bayan Varga ile evliydiniz ve tüm süreç böyle başladı,” diye söze başlayan röportajcı, Magyar’ın “O benimle evliydi” sözleriyle sözünü kesti.
Çift, Magyar’ın kısmen siyasi farklılıklardan kaynaklandığını söylediği bir ayrılıkla Mart 2023’te boşandı. Varga, onu fiziksel ve sözlü tacizle, hatta kendisini bir odaya kilitlemekle suçladı. Magyar ise bu iddiaları Orbán’ın çevresi tarafından düzenlenen “propaganda” olarak nitelendirdi. Mahkeme henüz konuyla ilgili bir karar vermedi.
Af skandalı
Magyar, parti içinde uzun zamandır sivri dilli biri olarak görülüyordu. AB temsilciliğindeki görevi sırasında Budapeşte’den gelen ziyaretçilere meydan okumasıyla ün kazanmıştı. Eskiden Magyar ile birlikte çalışan bir kişi, muhalefet liderini, Macaristan’ın AB temsilciliğindeki eski patronu Oliver Várhelyi’ye benzeterek, “Çok inatçı bir karakteri var” dedi. Várhelyi’nin de çalışanlarına bağırdığı ve küfrettiği söyleniyordu.
Varga ile ilişkileri kötüleştikçe, eleştiriler kopmaya dönüştü. O
cak 2023’te, boşanmadan iki ay önce, Magyar gizlice Varga’nın hükümet yetkililerinin bir yolsuzluk davasına nasıl müdahale ettiğini anlattığı bir kayıt yaptı. Daha sonra çekilen bir belgesel filmde ise, kendisi ve Varga’nın rejimle aralarının bozulması ihtimaline karşı güvence aradığını söyledi.
Magyar aylarca sessiz kaldı, üç çocuğuna vereceği zarardan endişe ediyordu. İspanya’daki Santiago de Compostela’ya hac yolculuğuna çıktı.
Ardından fırsat doğdu. Şubat 2024’te, bir af skandalı, Varga ve Cumhurbaşkanı Katalin Novák’ı, bir pedofilin suç ortağına verilen af nedeniyle istifa etmeye zorladı. O zamana kadar Fidesz’in aynı yıl yapılacak Avrupa Parlamentosu seçimlerindeki lider adayı olan Varga, adaylığını sonlandırdığını açıkladı.
Fidesz yetkililerini “kadın eteklerinin arkasına saklanmakla” suçlayan Magyar, Şubat 2024’te Facebook’ta yaptığı sert bir paylaşımda hükümeti kınayarak kamuoyuna açıklama yaptı.
Magyar’ın güvenilirliği profilinden kaynaklanıyordu: Fidesz’in içinden biri olarak sistemi yolsuzlukla açıkça suçluyordu.
Hızla sosyal medyadan bağımsız mecralara geçerek, Orbán’ın kampından rejimi içeriden eleştiren ilk önde gelen isim oldu ve yüksek enflasyon ve yaşam maliyeti krizi ortamında on binlerce hayal kırıklığına uğramış seçmenin desteğini kazandı.
Mart ayında yaklaşık 50 bin kişinin katıldığı bir protestonun ardından, bir hareket başlatmak için iş insanlarından ve kamuoyunda tanınan kişilerden oluşan bir ekip kurmaya başladı.
Gruba katılmaya davet edilen ilk isimlerden biri olan girişimci Dezső Farkas, grubun nadir bir fırsat gördüğünü söyledi. POLITICO’ya verdiği demeçte, “Bu ilk toplantıydı ve karar verdik: Hadi partiyi kuralım” dedi. Haftalar içinde Haziran ayındaki Avrupa Parlamentosu seçimlerine katılmaya hazırlanmaya başladılar.
Tisza’nın doğumu
Magyar başlangıçta müttefik bulmakta zorlandı. Farkas, “Péter arkadaşlarından hiçbirini davet edemedi çünkü herkes Fidesz’dendi” dedi.
İlk toplantıdan sonra altı kişi istifa etti. Farkas, “Herkes olası misillemeden çok korkuyordu” dedi. “Bazılarının büyük şirketleri vardı” ve Orbán hükümetinin onlara sert davranacağından endişe ediyorlardı, diye ekledi.
Magyar hareketin yüzü olurken, Farkas perde arkasındaki operasyonları koordine etti. Partiyi bir “startup” olarak tanımlayan Farkas, tiyatro yönetmeni Mark Radnai’nin medya stratejisini şekillendirdiğini ve oyuncu-influencer Ervin Nagy’nin kitleleri harekete geçirdiğini belirtti.
Rekabet edebilmek için hızla altyapıyı kurdular; bağış ağı ve destekçilere ulaşmak için bir BT sistemi oluşturdular ve binlerce gönüllü topladılar. Farkas, artan talebe ayak uydurmakta zorlanan bir organizasyonu anlatırken, “Şubat-Mart aylarında 100 bin e-posta aldık” dedi.
2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerine katılmak için grup, küçük ve az bilinen bir partiyi devralarak hızla dijital varlığını ve yerel ağlarını kurdu. Sonuç bir atılım oldu: Tisza oyların yüzde 29,6’sını alırken, Fidesz yüzde 44,82 ile tarihindeki en düşük oy oranına geriledi.
Macaristan parlamentosunun bağımsız üyesi Katalin Cseh, Magyar’ın destekçilerinin onu “bu insanları tanıyan, Orban’ın sisteminin ön saflarında oturan bir içerdeki kişi” olarak gördüğünü söyledi.
Kadın, onun çekiciliğinin “sistemi anlayan ve onu alt edebilecek biri olarak görülmesinden” kaynaklandığını da sözlerine ekledi.
Magyar, kampanyasını daha da yoğunlaştırdı. Fidesz’in ülkenin medyasının büyük bir bölümü üzerindeki sıkı kontrolünü kırmak için ülke turuna çıktı. Mayıs 2025’te, çoğunlukla Fidesz’e oy veren komşu ülkelerdeki Macar etnik azınlıkların desteğini kazanmak için Budapeşte’den Romanya’nın kuzeybatısındaki Oradea’ya 250 kilometre yürüdü.
Bu arada, olaylara hızla yanıt vermek ve seçmenlere doğrudan ulaşmak için Facebook’u kullandı. Parti, mesajını Fidesz’in güçlü olduğu bölgelerde bile yaymak için “Tisza Adaları” olarak bilinen taban ağları kurdu.
Tisza’nın AB işlerinden sorumlu yetkilisi ve milletvekili adayı Marton Hajdu, POLITICO’ya verdiği demeçte, “[Magyar’ın] günümüz siyasetinde çok nadir bulunan bir özelliği var,” dedi. “Algoritmanın dilini konuşuyor, ancak yüz yüze görüşmelerde güven inşa ediyor. Ve stratejik netliğini kaybetmeden haber döngüsünün hızına ayak uydurabiliyor.”
12 Nisan’daki seçimler öncesinde Magyar, günde altı şehre kadar tur düzenlemeye devam ediyor.
Macaristan’ın merkezindeki Székesfehérvár belediye başkanı ve Fidesz üyesi olan ve partinin az sayıdaki bağımsız seslerinden biri olarak kabul edilen András Cser-Palkovics, “Tisza’nın arkasında önemli bir toplumsal destek olduğuna şüphe yok,” dedi. “Bence bu maç çok çekişmeli geçecek.”
‘Zor’ kişilik
Ancak Tisza büyüdükçe, merkezindeki adamla ilgili sorular da arttı.
Partinin kurucularından Farkas, 2024 Avrupa seçimlerinden sonra, ilk dönemdeki “startup” ruhunun yerini iç iktidar mücadelesine bırakmasıyla partiden ayrıldı. Kısa bir süre geri döndü, ancak iç kültürü giderek “zehirli” ve Magyar’ın bir zamanlar hizmet ettiği Fidesz sistemini anımsatan bir hale getirdiğini söyleyerek tekrar ayrıldı.
Farkas, POLITICO’ya verdiği demeçte, “Parti içindeki kültür de benzer bir hal aldı; performansa değil, sadakate dayalı oldu” dedi.
Magyar, Tisza’yı tepeden aşağıya doğru yönetiyor. 2024 yılında POLITICO’ya verdiği röportajda partisini “tek adam gösterisi” olarak tanımlamıştı. Röportaj vermesine izin verilen tek parti üyesi kendisi; ancak seçilmiş birkaç kişinin medyaya kısa açıklamalar yapmasına izin veriliyor. Tisza’nın basın ekibi, gazetecilerden 15 Mart protestosuna katılanlarla röportaj yapmamalarını istedi ve POLITICO’ya konuşan gönüllüler de üstlerinden röportaj yapmamalarını istediklerini söylediler.
Destekçileri, bu disiplinin gerekli olduğunu savunuyor: Onlara göre, sıkı bir şekilde kontrol edilen bir mesaj, hükümet yanlısı medyaya malzeme vermekten kaçınmanın ve partinin Orbán’ı görevden alma tek hedefine odaklanmasını sağlamanın tek yoludur. Gözlemciler ayrıca Magyar’ın keskin retoriğini, seçim kampanyasındaki sınırsız enerjisini ve Orban’ın saldırılarını önceden sezme konusundaki olağanüstü yeteneğini övüyor.
Bağımsız siyasi danışmanlık şirketi Political Capital’in direktörü Péter Krekó, “Onu ciddi anlamda skandallara sürükleyecek hiçbir olay yaşanmadı,” dedi. “Belki de bunun nedeni, seçmen tabanını her zaman önceden uyarmış olmasıdır.”
Magyar ayrıca, kendisini Fidesz’in siyasi sınıfına yetkin bir alternatif olarak göstererek, çevresini üst düzey iş insanları ve profesyonellerle kuşatarak güvenilirliğini artırmaya çalıştı.
Yine de gazetecilere yönelik kamuoyu önündeki çıkışlarından bir gece kulübündeki agresif bir tartışmaya kadar, kendi dürtüselliği tarafından ihanete uğradı. Kendini sert, erkeksi bir lider olarak konumlandırıyor ve örneğin Facebook gönderisinde üzerinde “Adam” yazan bir sweatshirt giyerek poz veriyor.
Bu, Orbán’la karşılaşmaya hazır bir dövüşçü olarak markasına kattığı kişiliğinin bir parçası. Bir belgeselde kendisini nasıl tanımlayacağı sorulduğunda Magyar, “Zor bir soru” diye yanıtladı ve kendini “geliştirmeye çalıştığını” ekledi.
Birçok destekçisi için bu kusurlar önemsiz. Magyar, kendisinden daha büyük bir şeyi temsil etmeye başladı: Orbán’ı iktidardan uzaklaştırmak için yıllardır görülen ilk olası fırsat.
Macaristan Parlamentosu’nda Yeşiller Partisi’nden milletvekili olan ve Tisza adayının önünü açmak için istifa eden Timea Szabó, “Tisza’ya oy vermiyoruz, Fidesz’e karşı oy veriyoruz,” dedi. “İşin özü bu. Macarlar şu anda Orbán’a karşı yarışan bir keçiye bile oy verirdi.”
2022’de Orbán’ı devirme girişiminde başarısız olan ve aynı zamanda muhafazakâr olan birleşik muhalefet lideri Péter Márki-Zay, Magyar’ın seçimleri kazanması halinde desteğini koruyabilmesi için vaatlerini yerine getirebileceğini kanıtlaması gerektiğini söyledi.
“Üzerinde çok büyük bir baskı var,” dedi. “Ancak eğer verdiği sözleri yerine getirmezse, bu dalgalar onu ezmeye de hazır.” Bu sözler arasında Orbán’ı hapse atmak ve demokrasiyi ve hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek de yer alıyor.
“Eğer bunu yapmazsa, ona kesinlikle artık tahammül etmeyeceğiz,” dedi.
Umay Uçaner Gözüsarı