Bilim insanları, dünyanın en güçlü X-ışını lazerini kullanarak oda sıcaklığında donabilen yeni bir buz türü keşfetti. Bu yeni fazın adı Ice XXI ve suyun bilinen hiçbir haline benzemiyor.
Bizim günlük yaşamda tanıdığımız buz, aslında bilimsel olarak Ice I olarak adlandırılıyor ancak su molekülleri, sıcaklık ve basınç koşulları değiştiğinde 20’den fazla farklı buz formu oluşturabiliyor.
Yeni keşfedilen Ice XXI, bu sıra dışı buz ailelerinin en yenisi.
Araştırmacılara göre Ice XXI, 152 su molekülünden oluşan tetragonal bir kristal yapı sergiliyor. Bu yapı, onu şimdiye kadar bilinen tüm buz türlerinden ayırıyor.
Ice XXI kulağa büyüleyici gelse de, onu evde üretmek mümkün değil. Bu özel buz formu, yalnızca aşırı basınç koşulları altında oluşabiliyor.
Bilim insanları Almanya’daki European XFEL (dünyanın en büyük X-ışını lazeri) tesisinde, suyu yaklaşık 2 gigapaskal yani deniz seviyesindeki hava basıncının yaklaşık 20.000 katı kadar bir basınca maruz bıraktı.
Bu işlem, elmas örs hücresi (diamond anvil cell) adı verilen özel bir cihazla yalnızca 10 milisaniye sürdü.
Daha sonra basınç kademeli olarak, yaklaşık bir saniye içinde düşürüldü ve süreç defalarca tekrarlandı.
Deney boyunca saniyede bir milyon kare yakalayan X-ışını lazeri, suyun kristal yapısındaki değişimleri anbean görüntüledi.
Buzun evriminde yeni bir basamak
Sonuçta Ice XXI, suyun egzotik bir formu olan Ice VI’ya dönüşmeden önce oluşan ara bir kristal yapı olarak tanımlandı.
Kore Standartlar ve Bilim Enstitüsü’nden fizikçi Geun Woo Lee, şöyle açıklıyor:
“European XFEL’in benzersiz X-ışını atımları sayesinde, hızlı şekilde sıkıştırılıp gevşetilen suyun birden fazla kristalleşme yolunu ortaya çıkardık.”
Bu keşif, yalnızca suyun doğasını anlamamıza katkı sağlamakla kalmıyor; aynı zamanda Güneş Sistemi’nin buzla kaplı uydularında ve uzak gezegenlerde var olabilecek henüz bilinmeyen buz türleri hakkında da ipuçları veriyor.
Kaynak: Nature Materials, 2025 – Michael Irving / New Atlas
Editör