Bankaların 2008’de ekonomiyi çökertmesinden neredeyse yirmi yıl sonra, olası bir başka finansal krizle ilgili uyarı niteliğindeki hikayeler ortalıkta dolaşıyor. Ancak bu sefer, düzenleyicileri korkutan şey büyük bankalar değil, özel kredinin şeffaf olmayan dünyası.
Politika yapıcılar, uzun yıllardır “banka dışı kuruluşlar”ın -yani hedge fonları, emeklilik fonları ve sigorta şirketleri gibi, sıkı düzenlemelere tabi muadillerine kıyasla daha gizli faaliyet gösteren finans kurumlarının- yakından takip edilmesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyorlar. Son aylarda ise küresel denetim kuruluşları özel kredilere odaklandı. Bu, banka olmayan bir finans kuruluşunun para ödünç vermesi anlamına geliyor ve sektör 2000 yılında 40 milyar dolarlık bir pazardan bugün 3 trilyon doların üzerine çıktı. Varlık yönetimi devi BlackRock, bu pazarın 2030 yılına kadar iki katından fazla büyüyeceğini tahmin ediyor.
Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, sektörün denetiminin iyileştirilmesinin “zorunlu” olduğunu savundu ve son finansal krizden bu yana geçen zamanın politika yapıcıların uyanıklığını azalttığı konusunda uyardı.
Geleneksel olarak, özel kredi, özel sermaye anlaşmalarına ek bir unsur olarak görülüyordu ve bir şirketi satın alan firmanın, satın almayı karşılayabilmek için kredi almasına olanak sağlıyordu. Ancak pandemi sonrasında sektör kendi başına devasa bir yapıya dönüştü. İngiltere Merkez Bankası’na göre, özel kredinin yanı sıra kaldıraçlı krediler ve yüksek getirili tahvilleri de içeren alternatif kredi, tüm İngiltere işletmelerinin borçlarının yüzde 30’unu oluşturuyor.
Ekim ayında, özel kredilerle desteklenen iki Amerikan şirketi, otomobil parçaları tedarikçisi First Brands ve otomobil bayisi Tricolor’un aniden iflas etmesinin ardından, genişleyen sektörle ilgili uyarılar daha da arttı. Sektör, firmaların iflas etmesinin finansal sistem için daha geniş bir riskin göstergesi olmadığını savunuyor. Yönetilen Fonlar Birliği adlı lobi grubu, İngiliz hükümetine, firmaların bireysel olarak riskli kararlar almasının “finansal sistemin bütünü için sistemik riskle karıştırılmaması gerektiğini” savundu.
JP Morgan CEO’su Jamie Dimon, iflasların ardından yaptığı açıklamada, “Bir hamamböceği gördüğünüzde muhtemelen daha fazlası vardır, bu yüzden herkes bu konuda önceden uyarılmalı” dedi.
Sektör zorlanıyor
Geçtiğimiz ay, İngiltere Merkez Bankası, aralarında Amerikan devleri Apollo, Blackstone ve KKR’nin de bulunduğu özel kredi sektörüne yönelik stres testini başlattı. Gerçek hayattaki bir çöküşü simüle eden testin raporu 2027 yılının başlarına kadar sürecek ve İngiltere’nin özel sermaye kaldıraçlı satın alma faaliyetlerinin yalnızca üçte birini oluşturan firmaları kapsıyor.
Sektörün üzerinde bir başka durgunluk tehdidi de beliriyor: Yapay zekâ hisselerinin hızlı yükselişiyle ilgili politika yapıcıların sayısız uyarısıyla ortaya çıkan potansiyel yapay zekâ balonu. Bazıları ise bu durumun bir yakınsamaya dönüşmesinden korkuyor. Teknoloji devlerinden oluşan “Muhteşem Yedi” grubu, 2022 yılının sonunda S&P 500’ün yaklaşık yüzde 20’sini oluştururken, üç yıl içinde üç katına çıkarak şu anda endeksin üçte birinden fazlasını oluşturuyor. ABD’deki yapay zekâ hisseleri, S&P 500 piyasa değerinin yaklaşık yüzde 44’ünü oluşturuyor.
Yüksek maliyetli veri merkezlerinin inşası nedeniyle, özel sektör yapay zekâ şirketlerine büyük miktarda para aktarıyor ve karşılığında yüksek bir getiri bekliyor; ancak piyasa duyarlılığı düşüşe geçerse bu beklentiler gerçekleşmeyebilir. UBS, ağustos ayında teknoloji sektörüne verilen özel kredinin geçen yıl 100 milyar dolar arttığını tahmin etmişti.
Moody’s, Fitch ve S&P’den oluşan üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu, 2008 mali krizinin ardından yoğun bir incelemeye tabi tutuldu. Ancak özel kredi derecelendirmelerindeki büyüme, çoğunlukla daha az denetime tabi olan küçük firmalardan kaynaklanıyor. UBS başkanı Colm Kelleher, bu küçük kuruluşların derecelendirmeleri yükseltmek için kullanılmasının “yaklaşan sistemik bir risk” yarattığı konusunda uyardı.
Bu endişelere rağmen, denetleyici kurumlar ve politikacılar, büyümeyi yakalamak amacıyla finans sektöründe yeni bir serbestleşme sürecine hızla girişiyor gibi görünüyor.